Górowo Iławeckie to najmniejsze powierzchniowo miasto w Polsce – nieco ponad 3 km² – ale dla rowerzystów staje się bramą do trzech lokalnych tras rowerowych oznakowanych w ramach projektu Green Velo. Czerwony, zielony i niebieski szlak tworzą pętle o długości 30-45 kilometrów, prowadząc przez Wzniesienia Górowskie, pola uprawne i wsie tuż przy granicy z Rosją. To nie jest łatwa przejażdżka po asfalcie – dziurawe drogi, wzniesienia i surowy krajobraz wymagają kondycji, ale w zamian oferują kontakt z zakątkiem Warmii, który nie został jeszcze przerobiony na turystyczną atrakcję.

Trzy kolory, trzy charaktery tras rowerowych

Każdy ze szlaków startuje i kończy się w centrum Górowa Iławeckiego, przy skrzyżowaniu ulic Przemysłowej i Sikorskiego. Zielony szlak to 33 kilometry przez wioski do Żywkowa, zwanego Bocianią Wsią. Nazwa nie jest przypadkowa – Polskie Towarzystwo Ochrony Ptaków prowadzi tu gospodarstwo z wieżą widokową, skąd można zajrzeć bezpośrednio do bocianich gniazd. Są też ścieżki dydaktyczne, które tłumaczą biologie i zwyczaje tych ptaków. Nawierzchnia to głównie dziurawy asfalt, więc trzeba uważać na kierownicę.

Czerwony szlak wiedzie przez Wzniesienia Górowskie – 32 kilometry z przewyższeniami, które dają się we znaki. Prowadzi przez Kandyty, Dzikowo Iławeckie, na Górę Zamkową, a potem nad rezerwat Jezioro Martwe. To trasa dla tych, którzy mają już kilka wycieczek w nogach. Nawierzchnia bywa kapryśna – asfalt przeplata się z gruntówkami.

Niebieski to najdłuższa opcja – prawie 45 kilometrów do Pieszkowa i z powrotem. Przebiega głównie przez otwarte pola i łąki, typowe dla tej okolicy. Najładniejszy fragment czeka między Janikowem a Pieszkowem, gdzie szlak nurkuje w las. Reszta to monotonne pola i małe wioski z pruskiemi budynkami gospodarczymi, często w opłakanym stanie.

Wszystkie trasy przebiegają blisko granicy z Rosją. Straż Graniczna może poprosić o dokumenty, więc warto mieć dowód przy sobie. Kilkaset metrów za Żywkowem stoi wysoka wieża obserwacyjna – niegdyś tędy biegła droga do Iławki, dziś rosyjskiego Bagrationowska.

Górowo Iławeckie – punkt wyjścia z historią

Miasto założyli Krzyżacy w XIV wieku, po wytępieniu Natangów – pierwotnych mieszkańców tych ziem. Prawa miejskie otrzymało w 1335 roku. Do 1945 roku nosiło niemiecką nazwę Landsberg. Po II wojnie światowej, w ramach Akcji Wisła, przesiedlono tu ludność ukraińską, co zostawiło ślad w lokalnej kulturze.

Zachował się średniowieczny układ urbanistyczny – typowy dla małych krzyżackich miast. Pośrodku placu Ratuszowego stoi gotycki ratusz. Kilka kroków dalej – kościół z XIV wieku z dobudowaną w kolejnym stuleciu wieżą, obecnie funkcjonujący jako cerkiew greckokatolicka. Wewnątrz warto spojrzeć na barokowe malowidło sufitowe, które opowiada historię miasta.

Działają tu dwa muzea: Muzeum Miejskie oraz unikatowe Muzeum Gazownictwa w zachowanym zespole zabytkowej miejskiej gazowni. Nie każde małe miasteczko może pochwalić się taką ciekawostką.

Co jeszcze zobaczysz po drodze

W Kandytach, u podnóża Wzniesień Górowskich, stoi kościół z drugiej połowy XVI wieku. Wzniesiony jako świątynia ewangelicka, zniszczony w 1945 roku, odbudowany przez katolików w latach 80. Wieś należała kiedyś do rozległych dóbr pruskiego rodu von Schwerin – ich pałac stał w pobliskim Dzikowie Iławeckim.

Góra Zamkowa to punkt widokowy na trasie czerwonej. Warto się tu zatrzymać, bo rozpościera się stąd widok na okoliczne pola i lasy. Dalej czeka rezerwat Jezioro Martwe – niewielki, ale ciekawy przyrodniczo akwen otoczony torfowiskami.

Pieszkowo, cel niebieskiego szlaku, ma wielokrotnie odnawiany kościół pod wezwaniem świętej Marii Magdaleny. Jego ozdobą jest XVI-wieczny ołtarz główny wykonany w Królewcu. Z Pieszkowa można wrócić skrótem przez drogę numer 512 albo głównym szlakiem Green Velo – druga połowa trasy jest znacznie mniej urozmaicona, więc nie wszyscy decydują się na pełną pętlę.

W pobliżu Żywkowa, kilkaset metrów za wsią, przebiega dawna droga do Iławki. W lutym 1807 roku rozegrała się tu bitwa między wojskami francuskimi a połączonymi armiami Rosji i Prus podczas kampanii napoleońskiej.

Dla kogo są te trasy

To nie są szlaki dla rodzin z małymi dziećmi na miejskich rowerach. Dziurawy asfalt, wzniesienia na trasie czerwonej i spore odległości wymagają przyzwoitej kondycji i odpowiedniego sprzętu. Najłatwiejszy jest zielony szlak do Żywkowa, ale i on ma swoje wymagające fragmenty.

Trasy sprawdzą się dla rowerzystów, którzy szukają autentycznego kontaktu z krajobrazem, bez tłumów i turystycznego zgiełku. To teren dla tych, którzy nie boją się samotności na drodze i potrafią docenić surowe piękno warmińskich pól i lasów.

Miłośnicy ptaków znajdą tu swoje – zwłaszcza w Żywkowie, gdzie obserwacja bocianów z wieży to rzecz wyjątkowa. Osoby zainteresowane historią docenią ślady pruskiej przeszłości – stare zabudowania, kościoły, pozostałości po dworach szlacheckich.

Praktyczne informacje o trasach Green Velo w Górowie Iławeckim

Wszystkie trasy są dobrze oznakowane – Green Velo ma wypracowany system znaków, więc zgubienie się jest trudne. Punkt startowy znajduje się przy skrzyżowaniu ulic Przemysłowej i Sikorskiego w Górowie Iławeckim. Przy drodze wyjazdowej w kierunku Pieniężna działa przystanek Green Velo – miejsce postojowe z podstawową infrastrukturą.

Długość tras:

• Zielony szlak: 33,4 km (Górowo – Kamińsk – Dęby – Żywkowo – Gałajny – Górowo)
• Czerwony szlak: 32,6 km (Górowo – Worławki – Kandyty – Dzikowo Iławeckie – Góra Zamkowa – rezerwat Jezioro Martwe – Dęby – Górowo)
• Niebieski szlak: 44,8 km (Górowo – Janikowo – Nowa Wieś Wielka – Pieszkowo – Piaseczno – Wiewiórki – Woryny – Górowo)

Czas przejazdu: W zależności od kondycji i liczby postojów – od 2,5 do 5 godzin na trasę. Warto zaplanować dodatkowy czas na zwiedzanie Żywkowa, Góry Zamkowej czy Pieszkowa.

Dojazd: Górowo Iławeckie leży przy drodze wojewódzkiej 513. Z Elbląga to około 50 km, z Olsztyna około 90 km. Dojazd samochodem jest najprostszy – w mieście można zostawić auto i wyruszyć w trasę. Komunikacja publiczna jest ograniczona.

Koszty: Same trasy są bezpłatne. Wstęp do Muzeum Miejskiego i Muzeum Gazownictwa w Górowie Iławeckim to kilka złotych (dokładne ceny warto sprawdzić przed wizytą). Gospodarstwo PTOP w Żywkowie również może mieć symboliczną opłatę za wstęp na wieżę widokową.

Najlepszy czas na wizytę: Wiosna i lato, gdy bociany są w Żywkowie i pogoda sprzyja jeździe. Jesień też ma swój urok – kolory liści na Wzniesieniach Górowskich potrafią zaskoczyć. Zimą trasy nie są utrzymywane.

Pamiętaj o dokumentach – bliskość granicy oznacza obecność Straży Granicznej. Warto też zabrać zapas wody i coś do jedzenia – infrastruktura gastronomiczna po drodze jest skromna.